دیروز صبح پا شدم برم دانشگاه، دیدم یکی‌ از دوستان یه قطعه از شب سکوت کویر شجریان همخوان کرده، توی خواب و بیداری گوشش کردم، قطعه که تموم شد، دیگه حال نداشتم پا شم برم دانشگاه، با وجدان آسوده و در حالی‌ که بر خویشتن میپیچیدم تا بعد از ظهر خوابیدم.  این آلبوم شجریان، و به خصوص این قطعه اش منو برد به سال سوم راهنمایی‌، اون موقع که آرزو‌های بزرگ در سر داشتم، نمیدونم چه آرزو هایی‌، اما حتما فکر می‌کردم آدم بزرگ و مهمی میشم. همینطور این آلبوم مال سال اول خاتمی است، سالی‌ که فکر می‌کردم کشور عوض می‌شه، بهتر می‌شه، نمیدونستم چه جوری، اما میدونستم قرار است بهتر شه.

چه آفاقی، چه انفسی، جهان بر قرار بود، ما دیوانه وار قرار بود جهان رو پر از نیکی‌ کنیم، اصلا بوی بهبود اوضاع جهان در فضا پیچیده بود، ما با پیمانه‌ای پر، آینده‌ای پر شکوه رو انتظار میکشیدیم. ما همان آتش سوار‌ی بودیم که شب از خود بیرون کرده، به اکتشاف همه خورشید‌های جهان می‌رفتیم. ما صبح خیزانی بودیم که تمنایِ تعبیرِ آن خوابِ عجب را داشتیم.

باری، زمان گذشت و ساعت‌ها بار‌ها به بهانه‌های ابلهانه نواختند، دیدیم و دیدند، گفتیم و گفتند، سپوختیم و سپوختند، کردند و کردیم، گذشتیم و گذشتند تا به اینجا رسیدیم. حالا دیگر نوجوانی نیستم با آرزو‌های بزرگ مبهم، جوانی هستم که بزرگترین آرزویش را هم تنها با حقیر می‌شه توصیف کرد. آن شوق و شور و بلند پروازی چنان پر کشید که انگار هرگز وجود ناداشته. از من بدتر، اوضاع ملت من است. هیچ وقت اینگونه شرایط سیاسی ایران رو بد و ناراحت کننده نه دیده بود و نه گمان برده بودم. خلاصه، کوهی غرید و موشی زایید، شاید گذر زمان نیاز بود تا با دو چشم خیس ببینیم که هیچ صیادی در جویی‌ که به گودالی حقیر می‌ریزد مرواریدی صید نخواهد کرد، حالا چه این گودال در درون من باشد چه در کیلومتر‌ها مربعی به نام ایران.

پس نوشت: راستی‌، امروز تولدم بود!

-سفر ونکوور عالی‌ بود، کیوسک عالی‌، پارتی بعدش عالی‌، دیدن دوستان عالی‌، همه چی‌ عالی‌.فقط یه لکه سیاهی توش هست واسه من که بماند. این بار هم بیش از پیش شرمنده مهدی شدم. همه زحمت سفر من به دوش مهدی افتاد.

-این روز‌ها سیاست در ایران شرایط غریبی حکم است. گفتنی‌ها کم نیستن و خیلی‌ هم گفته شده اند. فقط دو تا نکته کمتر دیدم گفته بشه رو دوست دارم بگم: اول اینکه باید میان درگیری خامنه‌ای و احمدی نژاد با درگیری مثلا خاتمی و خامنه‌ای فرق گذشت. اصلاح طلب‌ها به دنبال ارزش‌هایی‌ بودند که تا حدی به پیشرفت ایران می‌‌انجامید، اما الان دعوا فقط بر سر قدرت است، نه چیز دیگه. البته ما باید از شکاف حاصل شده به نفع خودمون استفاده کنیم. ثانیا، موضع جنبش سبز نباید واکنشی باشه، بلکه باید ایجابی باشه، یعنی‌ از پاسخگویی حکومت، حاکمیت قانون، حقوق مدنی ملت دفاع کند، بیش از اینکه بخواهد حالا به نفع یا علیه کسی‌ موضع بگیرد. جنبش سبز باید به شبکه سازی اجتماعی بپردازه، امری که با همه تاکید موسوی همچنان مورد اغفال واقع شده. شبکه‌های اجتماعی تنها سلاح ما در برخورد با غولی است که از نبرد فعلی‌ سیاست در ایران سر بر می‌آورد.

و آنگاه
سرگشتگی خود را یافتن
در زمان و مکان
نامهربانانه:

«ــ کسی‌ اینجا نیست!»

پچپچه‌یی که غلتاغلت تکرار می‌شود
تا دوردست‌های لامکانی.

□

کشفِ سحابی‌ مرموزِ بی داستانی
در تلنگرِ زودگذرِ شهابی انسانی.

پس نوشت: وجداناً از نسخه اصلیش با معنا تر شد!

شریعتی‌، اون طور که  احسان نراق میگه، سواد علوم اجتماعی نداشت. و واقعا هم سواد کلاسیک نداشت. رشته اش ادبیات بود و دکترایش در حاجی لوژوی! سواد دینیش بد نبود، هر چند که در آن هم دانش کلاسیک نداشت، و بهره‌ای از حکمت اسلامی نبرده بود، لا اقل به آن جدیت که امثال طباطبایی برده اند. شریعتی‌ اسلام سیاسی رو تئوریزیه کرد که دهان ما همچنان با ان صاف است. شاید یکی‌ از تجلی‌‌های امّت و امامت را بشود در ولایت فقیه دید. شریعتی‌، مثل بیشتر هم نسلان جهان سومی‌ اش، دغدغه قانون و حقوق فردی و آزادی نداشت. یعنی‌ نه که نداشت، اما خوب احتمالا اصلا درک عمیقی از این مفاهیم و اهمیت این‌ها نداشت که این نسبت به روشنفکران عصر مشروطه عقب گردی آشکار است. شریعتی‌ رومانتیک، نامعقول و پارادوکسیکال بود، اونهم در عرصه جامعه و نه در حوزه زندگی‌ شخصی‌. و این به نظر من به خودی خود برای طرد انسانی‌ کافی‌ است.

ولی‌ با همه این ها، چند پاره از میراث شریعتی‌ است که میراثی است ماندگار. به قول بزرگواری (فکر کنم دکتر سروش) شریعتی‌ دغدغه داشت و شورمند بود (به خصوص در قلم و خطابه). من میخوام یه عنصر دیگه هم به این اضافه کنم و اون اعتماد به نفس است. ترکیب این سه عنصر از شریعتی‌ روشنفکری به معنای دقیق کلمه روشنفکر ایرانی‌ می‌‌سازه.

چرا میگم روشنفکر ایرانی‌؟ روشنفکری، به تعریفی‌ پروژه رها کردن انسان از شی‌ وارگی و رساندن انسان به مقام سوژه مختار است. بنا به بیان مارکس، تا پیش از این جهان فقط تفسیر میشد، ولی ما آن را تغییر خواهیم داد. در مقاله روشنگری چیست هم تعریفی‌ مشابه برای روشنگری ذکر شده. این پروژه برای انسان غربی ملزومات خاص خودش رو داشت. برای ایرانی‌ ها، علاوه بر یه سری از آن ملزومات، یک سری ملزومات محلی دیگه هم مهم بوده اند. شریعتی‌ با عناصری  که بر شمردم نقش مهمی در این پروژه داشته.

شریعتی‌ به هیچ عنوان مرعوب مذهب سنتی‌ و یا آموخته‌های غربی خودش نبود. هرچند که به جّد دلباخته سنت فکری چپ و همچنین مذهب شیعه بود، ولی‌ دردمندی و اعتماد به نفسش مجوز اجتهاد در همه اون‌ها رو به شریعتی‌ میداد. حالا گیریم که اون اجتهاد‌ها درست و یا اصیل نبوده باشند. باور کنید فقط و فقط به ترجمه و گسترش پرولتریا به مستضعف که نگاه می‌کنم، شریعتی‌ رو نمیتونم ستایش نکنم. نکته جالب اینه که خیلی‌ ها، دقیقا روش برخورد شریعتی‌ رو در برابر میراث مارکس  به  کار گرفته اند. من سالها بعد از پوپر خوندم که طبقه محتاج کمک در زمان مارکس کارگران بوده اند، در حالی‌ که الان کودکان محتاج ترند تا کارگران. و این دقیقا بحث شریعتی‌ است هنگامی که استضعاف رو مفهموی ورای استحمار و استثمار و استعمار مینشاند. البته این مفهوم رو شریعتی‌ از نئو مارکسیست‌ها وام گرفته، ولی‌ فرم بیان بومی شده به شکل استضعاف رو انصافا شریعتی‌ اضافه کرده. دقت کنیم که در فقه مستضعف کارگری است که حقوقش را به موقع نداده اند. این نگاه رو مقایسه کنید با اون بیان ازمندنه، لا محال و پر از ضعف تقی‌ زاده که ما باید از سر تا پا غربی شویم.

زبان و کنش اجتماعی شریعتی‌ هم عبرت آموز است. هیچ روشنفکری در تاریخ ایران، شاید به استثنای سروش، نتونسته چنین موج آفرینی کنه. این هیچ ربطی‌ به غلط و یا سطحی بودن افکار شریعتی‌ نداره. دلیل این تاثیر گذاری هنرمند بودن و شورمند بودن است.

خلاصه در افکار شریعتی اشتباه و سطحی نگری زیاد است، ولی‌ روش و منش شریعتی‌ واقعا شایسته تجلیل است. دلیلی‌ نداره برای اثبات اینکه چیزی میدانیم یا پیشرفتی در جهان بینی‌ ما حاصل شده به شریعتی‌ برینیم، مگر اینکه واقعا لوله گوارشمان کار نمیکند، که خوب به نظر من عذر موجهی است.